Risk Maddelerinin Sınıflandırılması
Milli Eğitim Bakanlığı okul risk haritası formu, öğrencilerin gelişimini doğrudan veya dolaylı etkileyebilecek faktörleri ana kategoriler altında toplar. Formdaki 36 madde genel olarak aşağıdaki 5 temel grupta özetlenebilir:
1. Ailevi ve Çevresel Risk Faktörleri
Öğrencinin ev ortamındaki psiko-sosyal dinamiklerini ele alır:
- Anne veya babanın vefat etmiş olması (yetim / öksüz),
- Anne ve babanın boşanmış veya ayrı yaşıyor olması (parçalanmış aile),
- Ailenin ağır ekonomik yoksunluk içinde bulunması,
- Ailede kronik hasta, engelli veya bakıma muhtaç birey bulunması,
- Mevsimlik tarım işçiliği veya sık göç nedeniyle yer değiştirme.
2. Akademik ve Devamsızlık Göstergeleri
Öğrencinin okul başarısı ve eğitime devam durumunu inceler:
- Sürekli veya aralıklı olarak yasal sınırları aşan devamsızlık durumu,
- Sınıf tekrarı yapmış veya okul terki riski taşıyan öğrenciler,
- Belirgin ders başarısızlığı ve temel öğrenme güçlüğü belirtileri.
3. Davranışsal ve Uyum Zorlukları
Akran ilişkileri, sınıf içi uyum ve disiplin boyutunu kapsar:
- Akran zorbalığı uygulayan veya akran zorbalığına maruz kalan öğrenciler,
- Öfke kontrolü güçlüğü, şiddet eğilimi veya saldırgan davranışlar,
- Aşırı içe kapanıklık, sosyal izolasyon veya yoğun okul kaygısı.
4. Özel Eğitim ve Sağlık Durumu
Bireysel destek gereksinimi duyan öğrencileri hedefler:
- Kaynaştırma/bütünleştirme kararı bulunan veya BEP uygulanan öğrenciler,
- Sürekli tedavi veya ilaç kullanımı gerektiren kronik fiziksel rahatsızlıklar,
- Özel yetenekli olduğu tanılanmış veya BİLSEM'e devam eden öğrenciler.
5. Koruma ve Destek Gerektiren Hassas Durumlar
Acil bildirim ve çok yönlü koruma gerektiren maddeler:
- İhmal ve istismar şüphesi veya bulgusu taşıyan durumlar,
- Madde kullanımı veya bağımlılık şüphesi,
- Hakkında 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamında tedbir kararı bulunan öğrenciler.
İşaretleme Sırasında Dikkat Edilmesi Gereken Etik İlkeler
Risk haritası doldurulurken etiketleme (damgalama) riskine karşı azami hassasiyet gösterilmelidir:
- Gizlilik: Doldurulan listeler sınıfta öğrencilerin görebileceği şekilde tutulamaz.
- Objektiflik: Kişisel kanaatlerden ziyade resmi kayıtlar ve somut gözlemler esas alınır.
- İş Birliği: Tereddüt edilen maddelerde okul psikolojik danışmanı ile istişare edilmelidir.