Risk haritasının değeri, dosyalanmasından değil okulun rehberlik programındaki kararları beslemesinden gelir. Bulgular; ihtiyaç analizi, önceki yıl değerlendirmesi ve okulun mevcut kaynaklarıyla birlikte ele alındığında uygulanabilir hedeflere dönüşür.
Bu rehberden ne öğreneceksiniz?
- Risk haritası tek veri kaynağı değildir; ihtiyaç analizi ve program değerlendirmesiyle birlikte okunur.
- Hedef, ‘sorunu azaltmak’ gibi genel değil; hedef grup, zaman ve izleme göstergesi içeren ölçülebilir bir ifade olmalıdır.
- Sınıf geneli, küçük grup ve bireysel çalışmalar birbirinden ayrılır.
- Yıl içinde ara izleme yapılarak etkinliğin uygulanması kadar sonucu da değerlendirilir.
1. Bulguyu ihtiyaç cümlesine çevirin
Rapor ‘hangi madde kaç kez işaretlendi?’ sorusunu yanıtlar; program ise ‘hangi ihtiyaç için ne yapacağız?’ sorusuna cevap vermelidir. İlk adım, sayısal bulguyu okul bağlamıyla açıklayan kısa bir ihtiyaç cümlesi oluşturmaktır.
İhtiyaç cümlesinde öğrenci etiketlemek yerine gözlenebilir durum belirtilir. ‘7. sınıflar sorunlu’ yerine ‘7. sınıflarda akran ilişkileri ve okul aidiyetini destekleyen önleyici çalışmalara ihtiyaç görülmektedir’ gibi bir ifade kullanılabilir.
Örnek ihtiyaç cümlesi: Devamsızlık ve okula aidiyet göstergelerinin üç sınıfta birlikte yoğunlaşması nedeniyle, ilgili kademede öğrenci katılımını ve okul bağını güçlendirecek sınıf ve veli çalışmalarına ihtiyaç vardır.
2. Hedef düzeyini ve hedef grubu belirleyin
Bütün okulun ihtiyacı ile belirli bir sınıfın veya küçük grubun ihtiyacı aynı program bileşenine yazılmamalıdır. Okul geneli farkındalık çalışması, sınıf etkinliği, küçük grup beceri programı ve bireysel takip için ayrı hedefler oluşturulabilir.
Hedef grubun büyüklüğü gerçekçi olmalı ve okulun zaman, personel ve iş birliği imkânları dikkate alınmalıdır. Çok sayıda hedef belirlemek yerine en yüksek öncelikli ve izlenebilir birkaç hedef seçmek uygulama kalitesini artırır.
- Bütün okul veya kademe
- Belirli sınıf/şube
- Benzer ihtiyacı bulunan küçük grup
- Bireysel izleme gereken öğrenci
- Veli veya öğretmen paydaşı
3. Faaliyet, sorumlu ve başarı göstergesi yazın
Hedefin yanında faaliyet takvimi, uygulayıcı, iş birliği yapılacak kişi ve kullanılacak değerlendirme yöntemi bulunmalıdır. Yalnızca seminer sayısını ölçmek, öğrencideki değişimi göstermeyebilir; süreç ve sonuç göstergeleri birlikte kullanılmalıdır.
Katılım oranı, ön-test/son-test, kısa öğrenci geri bildirimi, devamsızlık eğilimi veya öğretmen gözlemi gibi ölçüler amaca göre seçilebilir. Hassas verilerde gereksiz ayrıntı toplanmamalı ve sonuçlar mümkün olduğunca toplulaştırılmalıdır.
Örnek hedef: Kasım–Ocak döneminde 7. sınıflarda uygulanacak üç oturumluk aidiyet çalışmasına öğrencilerin en az yüzde 80’inin katılması ve uygulama sonu kısa değerlendirmede öğrencilerin destek kaynaklarını tanıma düzeyinin artması.
4. Ara izleme ve dönem sonu değerlendirme yapın
Program yalnızca yıl sonunda değerlendirilirse gerektiğinde yön değiştirmek için geç kalınabilir. Uygulama takviminin ortasında katılım, hedefe uygunluk ve yeni ortaya çıkan ihtiyaçlar kontrol edilmelidir.
Dönem sonunda aynı göstergenin yeniden ele alınması, değişimin yönünü görmeye yardımcı olur; ancak farklı öğretmen, öğrenci hareketliliği veya değişen koşullar göz önünde bulundurulmadan doğrudan yıl karşılaştırması yapılmamalıdır.
Sık sorulan sorular
Risk haritasındaki her madde program hedefi olmalı mı?
Hayır. Yaygınlık, aciliyet, okulun kaynakları ve diğer ihtiyaç analizi sonuçları birlikte değerlendirilerek önceliklendirme yapılmalıdır.
Özel hedef nasıl belirlenir?
Yönetmelikte özel hedefin önceki eğitim yılı ihtiyaç analizi, risk haritası ve program değerlendirme sonuçları gözetilerek belirlenmesi öngörülür. Somut uygulamada güncel e-Rehberlik kılavuzu ve yerel talimatlar kontrol edilmelidir.
Başarı yalnızca etkinlik sayısıyla ölçülür mü?
Etkinlik sayısı bir süreç göstergesidir. Katılım, kazanım, geri bildirim ve ilgili davranış göstergeleri gibi sonuç ölçüleriyle desteklenmesi daha anlamlıdır.
Başvurulan resmî kaynaklar
İçerik hazırlanırken aşağıdaki birincil kaynaklar esas alınmıştır.
- Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri YönetmeliğiT.C. Millî Eğitim Bakanlığı
- e-Rehberlik Modülü Kullanım KılavuzuMEB Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü